เหล็กดามกระดูก: อยู่ในตัวเราได้นานแค่ไหน ต้องผ่าออกทุกรายไหม?
เหล็กดามกระดูก: อยู่ในตัวเราได้นานแค่ไหน ต้องผ่าออกทุกรายไหม?
"คุณหมอครับ เหล็กที่ใส่ไว้ที่ขาเนี่ย ต้องเอาออกไหม? แล้วถ้าไม่เอาออก มันจะขึ้นสนิมในตัวเราหรือเปล่า?"
นี่คือหนึ่งในคำถามที่คนไข้ถามหมอมากที่สุดหลังจากแผลผ่าตัดเริ่มหายดีครับ เมื่อไม่กี่วันก่อน ผมเจอคนไข้หนุ่มวัยทำงานคนหนึ่ง เขาประสบอุบัติเหตุรถล้มจนกระดูกต้นขาหักและต้องใส่เหล็กดามไว้เมื่อ 2 ปีที่แล้ว วันนี้เขามาด้วยความกังวลว่า "เพื่อนบอกว่าถ้าไม่เอาออก เหล็กจะกัดกระดูก" หรือ "กลัวว่าแก่ไปเหล็กจะนำความเย็นทำให้ปวดกระดูก"
เรื่อง "เหล็กในตัว" เป็นเรื่องที่สร้างความสงสัยและบางครั้งก็สร้างความกลัวให้กับคนไข้ไม่น้อยเลยครับ วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจแบบชัดๆ ว่าจริงๆ แล้วเราควรจัดการกับเจ้าเหล็กดามกระดูกนี้อย่างไร
เหล็กที่หมอใช้ คืออะไรกันแน่?
ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า "เหล็ก" ที่เราเรียกกันติดปาก จริงๆ แล้วทางการแพทย์เรามักใช้โลหะผสมพิเศษครับ ส่วนใหญ่จะเป็น ไทเทเนียม (Titanium) หรือ สแตนเลสเกรดการแพทย์ (Stainless Steel) ซึ่งมีคุณสมบัติพิเศษคือ:
เข้ากับร่างกายได้ดี: ไม่ก่อให้เกิดการต่อต้านหรือแพ้
ไม่ขึ้นสนิม: แม้จะอยู่ในร่างกายที่มีความชื้นและสารเคมีตลอดเวลา
แข็งแรงทนทาน: สามารถรับแรงแทนกระดูกในระหว่างที่กระดูกยังไม่ติดดี
ดังนั้น ความกังวลเรื่องเหล็กจะขึ้นสนิม หรือเหล็กจะเน่าในตัว จึงเป็นเรื่องที่ไม่ต้องกังวลเลยครับ
ใส่ไว้นานแค่ไหน... หรือต้องอยู่กันไปตลอดชีวิต?
ตามหลักการแพทย์ปัจจุบัน "ไม่จำเป็นต้องผ่าเอาเหล็กออกทุกราย" ครับ หากเหล็กนั้นไม่สร้างปัญหาให้กับร่างกาย เราสามารถอยู่กับมันไปได้ตลอดชีวิต แต่หมอจะพิจารณาเป็นกรณีไป ดังนี้ครับ:
1. กรณีที่ควรเอาออก:
เด็กหรือเยาวชน: เพราะร่างกายยังมีการเจริญเติบโต เหล็กอาจไปขวางแนวการโตของกระดูกได้
เหล็กก่อความรำคาญ: เช่น อยู่ใกล้ผิวหนังมากจนคลำเจอหัวน็อต หรือเสียดสีกับเส้นเอ็นจนอักเสบ
เกิดการติดเชื้อ: หากมีการติดเชื้อที่ตำแหน่งผ่าตัด เหล็กจะเป็นที่สะสมของเชื้อโรค จำเป็นต้องเอาออกเพื่อให้ยาฆ่าเชื้อทำงานได้ผล
ขัดขวางการทำงานของข้อ: เช่น เหล็กยาวเกินไปจนทำให้งอเข่าหรือพับแขนไม่ได้สุด
2. กรณีที่ "ไม่ต้อง" เอาออกก็ได้:
ผู้สูงอายุ: การผ่าตัดครั้งที่สองมีความเสี่ยงมากกว่าประโยชน์ที่จะได้รับ โดยเฉพาะความเสี่ยงจากโรคประจำตัวหรือการดมยาสลบ
ตำแหน่งที่ผ่าตัดยาก: เช่น กระดูกเชิงกราน หรือตำแหน่งที่เสี่ยงต่อการโดนเส้นประสาทสำคัญ
ใส่แล้วลืมไปเลย: ถ้าคนไข้ใช้งานได้ปกติ ไม่เจ็บ ไม่ปวด ไม่รำคาญ หมอส่วนใหญ่มักแนะนำว่า "ไม่ต้องหาเรื่องเจ็บตัวซ้ำ" ครับ
ถ้าจะเอาออก ต้องรอให้กระดูก "ติด" 100% ก่อน
เราจะเอาเหล็กออกได้ก็ต่อเมื่อ "นั่งร้าน" นี้หมดหน้าที่แล้วครับ นั่นคือกระดูกต้องเชื่อมกันสนิทแข็งแรงดีแล้ว
การตรวจสอบ: หมอจะสั่งเอกซเรย์ (X-ray) เพื่อดูแนวรอยหักว่าหายไปหรือยัง มีเนื้อกระดูกใหม่ (Callus) มาพอกจนเต็มหรือยัง
ระยะเวลา: โดยปกติจะเริ่มพิจารณาเอาออกได้หลังจากผ่าตัดไปแล้วประมาณ 1.5 - 2 ปี (ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของกระดูก)
พยากรณ์โรคและการดูแลหลังเอาเหล็กออก
การผ่าเอาเหล็กออกมักจะฟื้นตัวเร็วกว่าการผ่าใส่เหล็กครั้งแรกครับ เพราะไม่ต้องจัดแนวกระดูกใหม่แล้ว แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ:
รูน็อต: เมื่อเอาเหล็กและน็อตออก จะมีรูเล็กๆ อยู่ในกระดูก ซึ่งรูเหล่านี้คือ "จุดอ่อน" ชั่วคราว หมอจะแนะนำให้ระวังการลงน้ำหนักหรือการกระแทกในช่วง 6-8 สัปดาห์แรก เพื่อให้กระดูกใหม่เข้าไปถมรูเหล่านั้นจนเต็ม
โอกาสกลับมาเจ็บ: หลังเอาออก อาหารปวดจากการเสียดสีมักจะหายไป แต่ความเสี่ยงจากการผ่าตัด เช่น เลือดออก หรือแผลติดเชื้อ ก็ยังมีโอกาสเกิดขึ้นได้เล็กน้อยครับ
สรุป
เหล็กดามกระดูกไม่ใช่สิ่งแปลกปลอมที่น่ากลัวครับ มันคืออุปกรณ์ช่วยชีวิตที่ทำให้เรากลับมาเดินได้อีกครั้ง หากมันอยู่สงบๆ ในตัวเรา ไม่สร้างความเจ็บปวด หรือขัดขวางการใช้ชีวิต การปล่อยมันไว้ก็ไม่ใช่เรื่องผิดครับ แต่ถ้ามันเริ่มมีปัญหา หรือเป็นคนไข้เด็ก การปรึกษาหมอเพื่อวางแผนเอาออกคือทางเลือกที่ดีที่สุดครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#เหล็กดามกระดูก #ผ่าตัดกระดูก #กระดูกหัก #ไทเทเนียม #ผ่าตัดเอาเหล็กออก #ดูแลหลังผ่าตัด #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ
References
Busam ML, et al. Hardware removal: indications and expectations. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons. 2024. (สรุป: รวบรวมข้อบ่งชี้ที่ชัดเจนว่าเมื่อไหร่ควรเอาเหล็กออกและผลลัพธ์ที่คนไข้คาดหวังได้)
Loveluck C, et al. Systematic review of the effect of planned implant removal on health-related quality of life. Bone & Joint Open. 2023. (สรุป: การศึกษาคุณภาพชีวิตเปรียบเทียบระหว่างคนไข้ที่เอาเหล็กออกและไม่เอาออก)
Reith G, et al. Implant removal in patients without symptoms: an unnecessary operation? Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery. 2025. (สรุป: วิเคราะห์ความคุ้มค่าและความเสี่ยงในการผ่าตัดเอาเหล็กออกในคนไข้ที่ไม่มีอาการ)
Müller-Farber J. Indications and techniques for implant removal. Orthopade. 2024. (สรุป: รายละเอียดเทคนิคการผ่าตัดและเวลาที่เหมาะสมในการนำอุปกรณ์ยึดตรึงกระดูกออก)
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Internal Fixation for Fractures. OrthoInfo. 2024. (สรุป: ข้อมูลมาตรฐานการให้ความรู้คนไข้เรื่องโลหะที่ใช้ในร่างกายและการดูแลตนเอง)
Comments
Post a Comment